Sent to you by برماست که کاری زینبی کنیم via Google Reader:
حجتالاسلام محمود صلواتی در روزهای اخیر سلسله مطالبی را با عنوان «رمضان، سی گام در راه خود سازی» در وبسایت مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم منتشر کرده است که مضمون آنها از عنوانش بر میآید. او در نگارش این مطالب از دعاهای روزانه ماه مبارک رمضان الهام گرفته و با استناد به آیات و روایات و نوشتهها و رهنمودهای علمای اخلاق به ویژه کتاب «منازل السایرین » و «صد میدان» اثر عارف وارسته خواجه عبدالله انصاری، به تشریح مضمون آن ادعیه گرانبها پرداخته است.
در ادامه، مقدمهی این مطالب و بخشهای اول تا سوم را میخوانید و در روزهای آینده نیز هر روزه این یادداشتهای کوتاه برای استفاده علاقهمندان در کلمه درج میشود:
مقدمه
رمضان کتاب کار است؛ کار خودسازیِ شبانه روزی. در این سلسله مقالات سعی کردهایم با الهام از دعاهای روزانهی این ماه، در راه خودسازی، سیگام را نشان دهیم.
بیتردید بارزترین ویژگی روزه گرفتن در ماه مبارک رمضان، تصفیهی نفس، تقرّب به خدا و تلاش در راه خودسازی است؛ چنانچه از پیامبر خدا (ص) روایت شده است: «الصوم نصف الصبر»(۱)، «روزه نیمی از صبر است» و خداوند متعال فرمود: «انما یوفّی الصابرون أجرهم بغیر حساب»(زمر:۱۰)؛ و در جای دیگر از «روزه» به «سپر»ی تعبیر شده است که در میدان کارزار و برای دفع ضربات دشمن، کارساز است.
همچنین، از آن پیامبر (ص) روایت شده است که فرمود: «الصوم جُنّة من النار»(۲)، «روزه سپر آتش است». از امام صادق (ع) نیز روایت شده است که در تفسیر آیهی شریفهی «استعینوا بالصبر و الصلاة» فرمود: مراد از «صبر»، «روزه» است.(۳) در واقع بالاترین و والاترین روزه ها از نظر ثواب و پاداش، روزهی ماه مبارک رمضان است؛ چنانکه در روایتی از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است که فرمود: «هر کس ماه رمضان را از روی ایمان و خویشتنداری و مراقبت از گوش و چشم و زبان خود روزه بدارد، خدا روزهاش را می پذیرد، گناهان گذشته و آینده اش را می آمرزد و پاداش شکیبایان به او میبخشد.» (۴)
اگر در روزه چیزی جز صعود انسان از مرتبهی حیوانی به مقامات والا و تشبّه به فرشتگان نباشد، همین در فضیلت آن کافی است. روزه مبارزه با نفس و بازداشتن خویش از اشباع غریزهها و خواسته های نفسانی است و این برخلاف دیگر فرایض، عملی درونی و پنهانی است که کسی جز خدا از آن آگاه نیست. انسان با روزهداری و تحمل گرسنگی، به گونهای با شیطان به مبارزه برمیخیزد و با پرهیز از خوراک و شهوتها، راه ورود شیطان را سد میکند؛ از این روست که روزه، سپر آتش قلمداد شده است.
مراتب روزهداری
علمای اخلاق برای روزهداری سه مرتبه بیان کردهاند: ۱. روزهی عموم ۲. روزهی خواص و ۳. روزهی خواص خواص. روزهی «عموم»، که اکثر مردم موفّق به انجام آن میشوند، همان روزهای است که از طلوع فجر تا غروب آفتاب از خوردن و آشامیدن و چیزهایی که روزه را باطل میکند، اجتناب کنند. روزهی «خواص»، بازداشتن گوش، چشم، زبان، دست، پا و دیگر اعضای بدن از ارتکاب گناه است؛ چنانکه از امام صادق (ع) روایت شده است است که فرمود: «آنگاه که روزه گرفتی، باید گوش، چشم، مو و پوست تو نیز روزه باشد… و نباید روزی که روزهداری، با دیگر روزهایت برابر باشد.» (۵)
اما روزهی «خواص خواص»، روزهی دل است؛ به این صورت که دل از هر آنچه غیر خداست خالی شود، افکار دنیوی را از خاطر خود بزداید و به چیزی جز خداوند نیندیشد؛ اگر به کار دنیا و امرار معاش میپردازد، به نیت کسب روزی حلال و آبادانی آخرت باشد. از پیامبر خدا (ص) در حدیثی قدسی روایت شده است که فرمود: «روزه برای من است و من پاداشدهندهی آن هستم» و یا به تعبیر دیگر: «من خود پاداش آن هستم.» (۶)
از این روست که روزه موجب صفای دل، پاکی اعضاء و جوارح، آبادانی ظاهر و باطن، زمینهساز سپاسگزاری از نعمتهای خدا و احسان به نیازمندان و بیچارگان است؛ در حقیقت، روزه، روزهدار را از کژیها و آلودگیها میپالاید در صورتی که به شرایط ظاهری و باطنی آن عمل کند. (۷)
رمضان یک دورهی کامل خودسازی
بیتردید این که خدای متعال در هر سال یک ماه کامل را به روزه اختصاص داده است و از مردم خواسته که پشت سر هم این ماه را روزهدار باشند، بیحکمت نیست. در واقع، در این برنامهی خودسازی، هر روز این ماه از جایگاه ویژهای بر خوردار است. روزهدار با روزه گرفتن در این ماه، برای اصلاح نفس، تزکیهی درون و پالایش کژیهای نفسانی، گام برمیدارد و پلههایی از نردبان تعالی و تکامل را میپیماید. ما در این مقال با الهام از دعاهای روزانهی ماه مبارک رمضان، که از مضامین بسیار ژرف و والایی برخوردار است، گامهایی را در این راه تکامل ترسیم کردهایم. (۸)با استناد به آیات و روایات و نوشتهها و رهنمودهای علمای اخلاق به ویژه کتاب «منازل السایرین » و «صد میدان» اثر عارف وارسته خواجه عبدالله انصاری، مطالبی را بازگفتهایم که خوانندگان را برای استفادهی معنوی هر چه بیشتر از ماه مبارک رمضان یاری میرساند. به این امید که مورد استفاده اهل بصیرت و رهجویان معرفت قرار گیرد.
یادداشتها:
۱. احمد بن حنبل، مسند احمد، ج۴، ص۲۶۰؛ و در بیهقی آمده است: «الصیام نصف الصبر.»
۲. ابن بابویه قمی، الفقیه، ج۲، ص ۷۴.
۳. شیخ کلینی، الکافی، ج ۴، ص ۶۳.
۴. شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة, ج۱۰, ص۱۶۴: «من صام شهر رمضان ایمانا و احتسابا و کف سمعه و بصره و لسانه عن الناس قبل الله صومه و غفر له ما تقدم من ذنبه و ما تأخر و اعطاه ثواب الصابرین.»
۵. شیخ کلینی، الکافی، ج۴، ص۸۷: عن الصادق (ع) «اذا صمت فلیصم سمعک و بصرک و شعرک و جلدک…و لا یکون یوم صومک کیوم فطرک.»
۶. قال الله عزوجل: «الصوم لی و انا أجزِی به (انا اُجزَی به).» این روایت از طرق عامه و خاصه رسیده است و احمد آنرا در مسند خود (۱، ۱۹۵) آورده است.
۷. برای آگاهی بیشتر ر.ک.به: فیض کاشانی، محسن، محجة البیضاء، ج۲، ص۱۲۱.
۸. این دعاها در کتاب مفاتیح الجنان مرحوم حاج شیخ عباس قمی به نقل از زاد المعاد مرحوم علامه مجلسی به نقل از ابن عباس و از پیامبر اکرم (ص) روایت شده است.
گام اول: تنبّه (بیداری)
«و نبهنی فیه عن نومة الغافلین»، «بار خدایا مرا در این روز از خواب غفلت بیدار گردان.» (۱)
نخستین گام در راه خودسازی، به خود آمدن و بیدار شدن از خواب غفلت است. علمای اخلاق به این حالت «یقظه» میگویند. یعنی بیدار شدن از خواب غفلت، آماده شدن برای پیشرفت و حرکت و بیرون آمدن از حالت سستی و فترت. در آیهی کریمه آمده است: «قل انما اعظکم بواحدة ان تقوموا لله»(سبأ:۴۶)، یعنی «من شما را به یک چیز انذار میدهم و آن اینکه برای خدا بپاخیزید.»
نخستین جرقهی حیات معنوی در زندگی انسان با بیداری پدیدار میشود؛ بیداری آن است که از یک سو به نعمتهای بیکران خداوند بنگری و خود را از شمارش آن و از آگاهی بر کرانههای آن ناامید احساس کنی. «وان تعدوا نعمة الله لا تحصوها»(نحل:۱۸)، و خود را از سپاسگزاری ناتوان ببینی؛ «از دست و زبان که بر آید کز عهده شکرش به درآید»(۲). از سوی دیگر به خطر گناهان خود وافق شوی و برای جبران آن آستین همت بالا زنی و گردن از بار گران آن برهانی.
و از دیگر سو، از ضایع کردن نعمتها بپرهیزی و آنچه را از نعمتها در اختیار داری، غنیمت شماری و برای جبران از دست رفتهها و بهرهبرداری از آنچه باقی مانده، بپاخیزی.
پیر هرات، خواجه عبدالله انصاری میگوید:
شناخت نعمتهای بیکران خداوند با سه چیز حاصل میشود: ۱. چراغ عقل را در پیش دیدگان برافروختن ۲. نسیم نعمتهای خدا را احساس کردن و ۳. از گرفتاری گرفتاران عبرت گرفتن.
و گناهان را با سه چیز می توان چاره کرد: ۱. به اینکه ذات حق را از همه چیز بزرگتر دانی ۲. نفس اماره را به خوبی بشناسی و ۳. بیم و اندرزهای خدا را به درستی تصدیق کنی.
و درک نعمتها جز با سه چیز حاصل نمیشود: ۱. دانشآموزی ۲. تجربهاندوزی و ۳. معاشرت و همنشینی با نیکان.
و ملاک اینهمه این است که در گام نخست مصمم باشی و خود را از عادتهای ناپسند وارهانی(۳).
یادداشتها:
۱. دعای روز اول ماه رمضان: «اللهم اجعل صیامی فیه صیام الصائمین و قیامی فیه قیام القائمین و نبهنی فیه عن نومة الغافلین و هب لی جرمی فیه یا اله العالمین و اعف عنی یا عافیا عن المجرمین.»
۲. سعدی شیرازی، گلستان.
۳. خواجه عبدالله انصاری، منازل السائرین، ص ۲۵
گام دوّم: تقرّب (نزدیک شدن به خدا)
«و قربنی الی مرضاتک»، «بار خدایا مرا به آن چه مورد خشنودی توست نزدیک کن»
پس از بیداری از خواب غفلت، ضروریترین کار مشخص کردن هدف است؛ تا انسان بداند میخواهد به کدامین سو حرکت کند و به دنبال چه میگردد.
باید ابتدا نیت کرد و برای تحوّل و خودسازی تصمیم گرفت؛ باید جایگاه را مشخص و زوایهی دید را روشن کرد تا مشخص شود هدف رسیدن به دنیاست و یا آخرت. چراکه تعیین هدف در جهتگیری انسان و در نهایت در تک تک اعمال و رفتارش مؤثر است.
نیت دارای سه درجه است: درجهی نخست نیّتی است که انسان را به سوی اطاعت خدا برانگیزد، از تردید خلاص کرده و به کنار گذاشتن موانع دعوت کند. درجهی دوم نیّتی است که با موانع مبارزه کند، ریشههای مشکلات را بخشکاند و تحمل دشواریها را در راه هدف ممکن کند. اما درجهی عالی نیت، درجهی تسلیم است که بنده خود را تسلیم حق کند، بر خاک افتد تا امر حق به گرده اش فرود آید و خویش را در دریای فنا غوطهور کند.
در معنای قُرب گفتهاند: قُرب عبارتست از سِیر قطره به جانب دریا و وصول به مقصد حقیقی و اتصاف به صفات الهی . برخی گفتهاند: قُرب عبارتست از انقطاع از ماسوی الله (بریدن از آنچه غیر از خداست). قُرب بر دو قسم است: یکی قُرب نوافل، که زوال صفت بشریت است و ظهور صفات الوهیت بر بشر و دیگر قرب فرایضی ، که فنای عبد است از تعلق به همهی موجودات حتی نفس خود و نماند او را مگر وجود حق.
در قرآن کریم درباره حضرت موسی (ع) آمده است: «وَ نادَیْناهُ مِنْ جانِبِ الطُّورِ الْأَیْمَنِ وَ قَرَّبْناهُ نَجِیًّا» «ما او را از وادی طور فراخواندیم و به مقام قرب خود برای شنیدن کلام خویش برگزیدیم.»(مریم:۵۲) و در این بود که مقام ربوبی به حضرت موسی فرمود: «فَاخْلَعْ نَعْلَیْکَ إِنَّکَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً»، «کفشهایت را، که رمز وابستگی به دنیاست بکن که تو به جایگاهی مقدس درآمدهای»(طه:۱۲).
قرب به خدا دارای مراتبی است همانگونه که مولانا میگوید:
قرب نه بالا و پستی جستنی است
قرب حق از حبس هستی رستنی است
کارگاه قرب حق در نیستی است
غرّة هستی، چه دانی نیست چیست؟
جان به تو نزدیک و تو دوری از او
قرب حق را چون بدانی ای عمو
دان که حق است اقرب از حبلالورید
تو فکندی تیر فکرت را بعید
گام سوم: تدبّر (هوشیاری و اندیشهورزی)
«اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی فِیهِ الذِّهْنَ وَ التَّنْبِیهَ وَ أَبْعِدْنِی فِیهِ عَنِ السَّفَاهَةِ وَ التَّمْوِیهِ»، «بار خدایا در این روز هوشیاری و بیداری را سیرهام فرما و از سفاهت و نادانی دورم گردان»
سومین گام در راه خودسازی، هوشیاری و اندیشهورزی است. پس از بیدار شدن از خواب غفلت و تصمیم گرفتن برای اصلاح خویشتن، باید اندیشیدن و خود را از جهالت و نادانی رهانیدن از خدا طلب کرد. خداوند متعال میفرماید: «وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ»، «ما این قرآن را بر تو فرود آوردیم تا برای مردم آنچه را برایشان فرود آمده آشکار سازی؛ شاید بیندیشند.»
از پیامبر اکرم (ص) نیز روایت است که فرمود: «ألا أنبّئکم بأکیس الکیّسین و احمق الحمقاء؟ قالوا: بلى یا رسول اللَّه! قال: أکیس الکیّسین من حاسب نفسه، و عمل لما بعد الموت، و أحمق الحمقاء من أتبع نفسه هواه، و تمنّى على اللَّه»، «آیا شما را آگاه نسازم از زیرکترینِ زیرکها و کودنترینِ کودنها؟ گفتند: آری، ای فرستادهی خدا. فرمود: زیرکترینِ زیرکها کسی است که نفس خود را حسابرسی کند و برای پس از مرگش کارهای نیک انجام دهد و کودنترینِ کودنها کسی است که از هوای نفسش پیروی کرده و برای انجام نافرمانی خدا آرزوی امنیت کند.»
Things you can do from here:
- Subscribe to سایت خبری تحلیلی کلمه using Google Reader
- Get started using Google Reader to easily keep up with all your favorite sites
برای دیدن تصاویر روی Display images below کلیک کنید.
------------
دریافت این پیام بدلیل ثبت نام شما در گروه است گروه Google Groups "Sohrab Arabi".
برای دیدن تصاویر ایکون Display images below را کلیک کنید.
---------
لطفآ اگر پس از اشتراک ایمیل های گروه را دریافت نکردید پوشه اسپم را نگاه کنید
واگر ایمیل های گروه آنجا بود ایمیل ها را از اسپم در بیاورید
Select the box to the left of the emails and
click "Not spam" button on the top.
کار دیگری هم که می توانید بکنید درست کردن فیلتر و استفاده از Label برای پیدا کردن ایمیل های گروه است
---------
برای ثبت نام در این گروه، یک ایمیل ارسال کنید به sohrab-arabi+subscribe@googlegroups.com
---------
جهت ارسال به این گروه، ایمیل را ارسال کنید به sohrab-arabi@googlegroups.com
---------
برای لغو ثبت نام در این گروه، یک ایمیل ارسال کنید به
sohrab-arabi+unsubscribe@googlegroups.com
---------
برای سایر گزینه ها، به این گروه مراجعه کنید در
http://groups.google.com/group/sohrab-arabi?hl=fa?hl=fa
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر